abonneer nu
dossiers
Schiphol wil in de toekomst ongeveer 10.000 vluchten naar Lelystad Airpo...
Anne Westerhof bezoekt kunstenaars in hun atelier om ze te portretteren....
Henk Vondeling gaat langs bij boeren in de Stellingwerven. De agrariërs...
Alles over de aanleg van de nieuwe N381 tussen Donkerbroek en Appelscha.
NiekHoort

Herinnering aan Holocaust vervaagt

Door Niek van der Oord op dinsdag 29 januari 2019 13:23
  • ignore touch

    Kamp Ybenheer in Fochteloo wordt weer zichtbaar. © JWK

  • ignore touch

    Het monument bij kamp It Petgat werd in 2003 onthuld. © NDC/ Niek van der Oord

  • ignore touch

    Niek van der Oord (links) vertelt aan documentairemaker Jeroen Bos over joodse werkkampen. © Ronald Bos

mail pinterest

Je kunt het je niet voorstellen, maar er zijn in en buiten ons land veel mensen die de holocaust ontkennen.

Zes miljoen Joden zijn tijdens de Tweede Wereldoorlog stelstelmatig vermoord. De nazi’s waren van plan om Joden (en Roma en Sinti’s) als volk uit te moorden. Dat was ze bijna gelukt.

Direct na de periode 1940-1945 bleek er weinig oog voor het leed  dat de Joden was aangedaan. Vaak kregen degenen die terugkwamen van de kampen in het Oosten en de zwaarste beproevingen hadden doorstaan, in hun woonplaats een kil onthaal.  Overlevenden hebben daar op televisie, in kranten en in boeken volop over verteld. Ik heb de verhalen thuis uit eerste hand gehoord.

Gaandeweg kwam er meer aandacht

Gaandeweg kwam er in ons land meer aandacht voor de joodse slachtoffers. Er werden op veel plaatsen monumenten opgericht, er werd een comité opgericht dat als motto heeft ‘Nooit meer Auschwitz’ en in Westerbork opende het Herinneringscentrum de deuren.

Jaarlijks wordt nu op nationale schaal de bevrijding van Auschwitz herdacht. Dat gebeurt op de internationale Holocaust Memorial Day bij het Auschwitz-monument in Amsterdam, waar aangrijpende toespraken worden gehouden. Afgelopen zondag gebeurde dat opnieuw. De met bakken uit de hemel vallende regen paste bij het karakter van de herdenking.

Commotie rond Kamp Westerbork

Op de achtergrond speelt commotie rond een initiatief van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork. In de nacht van 15 op 16 juni start daar de Nacht van de Vluchteling. Deelnemers lopen een route van 40 kilometer van Westerbork naar Groningen. Met dat initiatief wordt een parallel gelegd tussen de vluchtelingen van nu en de joodse vluchtelingen die voor de Tweede Wereldoorlog in kamp Westerbork werden ondergebracht.

Joodse overlevenden en nabestaanden van omgebrachte Joden zien die koppeling niet zitten en vinden dat Westerbork zich niet moet mengen in gecompliceerde immigratiepolitiek. ‘Je moet niet het onvergelijkbare willen vergelijken’, stelt oud-Cidi-voorzitter Ronny Naftaniel. ‘Dat staat haaks op de betekenis van de Shoa (de jodenvernietiging) en schaadt ook de vluchtelingen.’

Rob Fransman is één van de gastsprekers in Kamp Westerbork. Zijn ouders werden vanuit Westerbork naar Sobibor vervoerd en daar vergast. Hij is boos en verdrietig dat het Herinneringscentrum medewerking verleent aan de Nacht van de Vluchteling.

Misbruikt voor onvergelijkbare zaken

‘De nagedachtenis van onze ouders en grootouders wordt steeds meer misbruikt voor onvergelijkbare zaken.’ Hij schrijft in een brief aan directeur Dirk Mulder van het Herinneringscentrum ‘dat íeder behoorlijk mens is begaan met het barre lot van vluchtelingen in de opvangkampen aan de grenzen van Europa. Maar de ramp die het Europese Jodendom overkwam heeft daar niets mee te maken. Iedere vergelijking gaat mank of kwetst de nabestaanden.’

Ik ben het met de kritiek eens. Het valt mij op dat monumenten en herdenkingen steeds vaker worden ‘ont-joodst’. Het moet dan breder worden getrokken. Waarom? De Holocaust was in zijn gruwelijkheid uniek en valt met niets in de recente historie van ons land te vergelijken. Meer dan 100.000 Nederlandse Joden zijn vermoord enkel en alleen omdat ze Joods waren.

Veel Britten twijfelen aan Holocaust

In Engeland, zo blijkt uit een recent onderzoek, zou 1 op de 12 Britten er aan twijfelen of de Holocaust ooit heeft plaats gevonden. Hoe zou dat in ons land zijn, vraag ik me dan af. Er zijn steeds minder Holocaust-overlevenden die hun verhaal kunnen vertellen. Dat geeft de tweede generatie, waartoe ik behoor, steeds meer de verplichting de verhalen door te vertellen. Niet alleen om te herdenken, maar zeker ook om lessen te trekken voor de toekomst.

Werkkampen in Oost- en Weststellingwerf

Dat in Fochteloo de historie van het werkkamp Ybenheer weer wordt belicht doet mij goed. Ook in Elsloo en Blesdijke stonden werkkampen, die voor leerlingen het verhaal kunnen vertellen van de Holocaust, dichtbij huis. De honderden joodse mannen die in de Stellingwerfse werkkampen verbleven, belandden uiteindelijk in de gaskamers van Auschwitz en Sobibor.

Zondagavond op de internationale Holocaust Memorial Day was op NPO 2 de EO-documentaire ‘Alles komt terug ’ te zien. De Joodse Werkkampen in Nederland stonden centraal.  Als auteur van het boek ‘Jodenkampen’ hadden de makers mij gevraagd om medewerking en kreeg ik recent een uitnodiging voor de première in Amsterdam.

Anne Dijkstra zag Joden werken

Het resultaat viel me tegen. Het deed voor mij geen recht aan de onderbelichte geschiedenis van de joodse werkkampen, die het voorportaal waren van de vernietigingskampen. Er was één voor mij verrassend Stellingwerfs aspect in de documentaire. Anne Dijkstra uit Appelscha vertelde hoe hij als 11-jarige de in de werkkampen ondergebrachte Joden had zien werken op de landerijen.

Tastbare herinneringen zichtbaar maken

Nu de mensen die uit eigen ervaring kunnen getuigen over de Holocaust steeds schaarser worden en de herinnering van wat zich – ook hier in de buurt – afspeelde steeds meer vervaagt, is het belangrijk dat nog tastbare herinneringen zichtbaar worden gemaakt. In Fochteloo gebeurt dat inmiddels. Blesdijke waar nog restanten van het (straf)kamp It Petgat liggen, lijkt een logische volgende stap.