abonneer nu
Plaat voor je kop

Plaat voor je kop 145: The Beatles - Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band

Door Wouter Bessels op dinsdag 13 juni 2017 10:00
  • ignore touch

    The Beatles - Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band. © Universal Music

  • ignore touch

    The Beatles - Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band. © Universal Music

  • ignore touch

    The Beatles - Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band. © Universal Music

mail pinterest

Nog een paar dagen en dan viert 'Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band' van The Beatles zijn 50e verjaardag. Een klassiek popalbum ziet 1 juni Abraham. Om dat te vieren is de plaat gisteren opnieuw uitgebracht. In een nieuwe mix én als luxe box.

Beatles-fans kijken al maanden uit naar de heruitgave. De meningen zijn verdeeld. Is zo’n nieuwe mix – uitgevoerd door Giles Martin (zoon van de oorspronkelijke producer George Martin) – nou écht nodig? Hoe zou die klinken? Maar het origineel is toch geweldig? Je zou er een lange discussie aan kunnen wijden. Het origineel is al miljoenen keren verkocht en blijft altijd bestaan. Daarnaast ben je als consument tot niets verplicht. Je hoeft 'm niet te kopen. En toch ben je nieuwsgierig.

Tussenmixen

Een nieuwe mix is zo gek nog niet, vooral op geluidstechnisch gebied. Waarom dan? Er zijn diverse redenen voor. Zo waren - aldus Beatles-biograaf Mark Lewisohn in zijn standaardwerk 'The Complete Beatles Recording Sessions' - tot 1967 maar vier sporen beschikbaar voor maken van opnames. Dat betekende bijvoorbeeld dat de drums op vier sporen apart werden opgenomen en daarvan werd een zogenaamde ‘bounce mix’ gemaakt naar een nieuw spoor. Zo'n tussenmix maakte dan weer ruimte voor drie sporen van andere instrumenten, voor bijvoorbeeld zang, bas of gitaar. Dat proces werd een aantal keren herhaald.

Wel tastten die tussenmixen, in het analoge tijdperk, de geluidskwaliteit en met name de hoeveelheid ruis aan. The Beatles ondervingen dat probleem tijdens de sessies van 'Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band' door de eerste achtsporen recorder te gebruiken, maar dat was ook lang niet genoeg voor wat zij qua productie voor ogen hadden. Ieder nummer bevat zoveel lagen muziek én geluiden. Het album dat in 1967 naar mono en later naar stereo werd gemixt is dus in feite een collectie van opgestapelde opnames van instrumenten, zang en effecten. Destijds waren de leden alleen betrokken bij de monomix, de stereomix had niet hun interesse. Dankzij het vakkundige inzicht van Martin is er nu een stereomix gemaakt die het album na 50 jaar verdient.

Sprankelend geluid

Wat heeft Giles Martin nu gedaan? Van The Beatles zijn nagenoeg alle tapes van de studiosessies bewaard gebleven in het archief van de Abbey Road studio's in Londen. Martin is op zoek gegaan naar alle banden met de originele opnames, nog vòòr de hierboven gemaakte tussenmixen. Destijds was je beperkt tot vier sporen, maar nu niet meer. In de digitale omgeving kan je oneindig veel sporen gebruiken. Martin heeft ze allemaal ingeladen en een nieuwe mix gemaakt. Het levert een aanzienlijk helder, dieper en sprankelender geluid op, met name in de drums en de zang.

Wat Martin niet heeft gedaan is heel rigoreus de balans tussen de instrumenten aantasten; zo blijft het karakter van de plaat onveranderd. Wel is het 'ping pong'-stereo-effect grotendeels verdwenen; eindelijk is het 'echt' stereo. Giles Martin noemt het gekscherend '3D mono'. Echte Beatles-fans zweren trouwens bij de monomix van het album. Die kwam 8 jaar geleden voor het eerst op cd uit en maakt - volkomen terecht - ook deel uit van de nieuwe luxe box.

Met bovenstaande geluidstechnische informatie in het achterhoofd klinkt de nieuwe mix van het album voor het merendeel revolutionair. De zangpartijen in 'Getting Better' en 'Lovely Rita', de combinatie van de strijkers en de Indiase instrumenten in 'Within You Without You' of natuurlijk het prijsnummer van het album: 'A Day in the Life'. Daarin zochten The Beatles echt de grenzen van de studiotechniek op. Eerder deden ze dat al met 'Tomorrow Never Knows' en 'Strawberry Fields Forever'. De snelheid van opnames veranderen of monteren (‘editen’) op een manier die in 1966 volstrekt nieuw was. Om nog maar te zwijgen over de nieuwe mix van 'Penny Lane' (misschien wel de beste remix van het hele pretpakket), evenals de 5.1 surround mix van 'Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band'. Daarin komt de '3D mono' van Giles Martin écht op je af.

Summer of Love

Historisch gezien wordt dit album in één adem genoemd met de Summer of Love van 1967. De verschijningsdatum van 1 juni 1967 versterkte die associatie. Dat geldt ook voor de term ‘conceptalbum’: het is geen plaat die een rode draad heeft qua tekst of thema, maar meer een eenheid in vorm en sfeer uitstraalt. The Beatles is 'Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band'; de groepsleden spelen niet op het podium (daarmee was de groep een jaar eerder mee gestopt), maar een concert in de studio. Met alle mogelijkheden van dien.

Eindelijk bewezen ze naast uitstekende songschrijvers ook prima muzikanten te zijn; een aspect dat door het hysterisch gegil tijdens live-optredens nogal eens ondersneeuwde. Zo werd de belangrijkste band uit de popmuziek de eerste échte studiogroep die voor ieder album voortaan de studio binnenstebuiten keerde en uiterst doordacht te werk ging, met producer George Martin als hun belangrijke katalysator. En omdat ze zich op dit album presenteren onder een andere 'naam' (oorspronkelijk een idee van Paul McCartney) kunnen ze alles opnemen wat ze willen. 'The Beatles' voelt als een beperking; 'Pepper' niet.

'Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band' geldt nog steeds als een pionierswerk en heeft voor menige groep de deuren geopend. Een plaat maken duurde vanaf dat moment niet een paar dagen (uitzonderingen daargelaten!), maar daarvoor nam je voortaan uitgebreid de tijd. Een album maken was tot kunst verheven. Waarbij ook de hoes van Peter Blake natuurlijk niet onvermeld mag blijven, plus de binnenhoes die wordt gesierd met een ontwerp van Simon Posthuma (de vader van Douwe Bob) en Marijke Koger. Dit is het eerste album dat een, op z’n Duits gezegd, ‘gesamtkunstwerk’ is. Muziek, tekst, hoes, alles straalt samen een duidelijke eenheid uit.

Terug naar de eenvoud

Na deze plaat en de in 1967 verschenen EP 'Magical Mystery Tour' koos The Beatles in 1968 voor de eenvoud op de ‘witte dubbel’. Een titelloos dubbelalbum gestoken in een witte hoes. Zeer rigoreus, zeker omdat de tientallen nummers op die plaat allemaal anders klonken. Een witte hoes met een kleurrijke inhoud; het maakte het album bij vlagen subliem, maar op andere momenten ook vrij matig. De terugkeer naar de muzikale eenvoud kwam pas tot volle wasdom op de zwanenzang 'Abbey Road'.

Met 'Abbey Road' kwam een einde aan een periode van acht jaar. Dertien albums van The Beatles in acht jaar tijd. Het is tegenwoordig bijna niet voor te stellen hoe snel dat is gegaan. De groep maakte in korte tijd een ontwikkeling door die naderhand nooit meer is geëvenaard. 'Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band' is voor The Beatles in die acht jaar het belangrijkste artistieke keerpunt; in feite een belangrijk moment voor de gehele popmuziek.

Is dit het beste Beatles-album? Persoonlijk voor mij niet - ik zweer bij 'Abbey Road'. Dat is een smaakkwestie.
Maar dat deze plaat de popmuziek op zijn kop heeft gezet, daar is geen twijfel over mogelijk.
Vijftig jaar oud, maar nog weinig van zijn elan en relevantie verloren. Dit album biedt de klassieke muziek van de toekomst.

PS. 'Pet Sounds' van The Beach Boys uit 1966 was volgens Paul McCartney niet alleen het mooiste popalbum allertijden, maar tevens de inspiratie voor 'Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band'. Toen Beach Boy Brian Wilson vervolgens het nieuwe Beatles-album hoorde, stond hij perplex. Zijn meesterwerk was overtroffen. Met alle consequenties van dien...
 

De nieuwe uitgave van 'Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band' is gisteren bij Apple Records / Universal Music verschenen als enkele cd, dubbel-cd, dubbel-lp en een box met vier cd’s, een dvd en een Blu-Ray.

Benieuwd naar de nieuwe mix? Luister hem op Spotify.